Հայոց դիցամտածողության մեջ առանցքային դեր են խաղում Արարման - Տիեզերաստեղծման պատկերացումները : Արարչագործությանն ու Աշխարհաստեղծմանը , Արարիչ - Նյութ հարաբերությանն առնչվող Հայոց տեսությունն ամենախորքայինն է և իր հզոր ազդեցությունն է թողել մնացած հնագույն ազգերի դիցարաններում : Չնայած բազում խոչնդոտներին , այսօր արդեն որոշակի հիմքեր կան քիչ թե շատ ընդհանուր գաղափար կազմելու այդ տեսության մասին :
Տիեզերքի Արարիչն Ար(ա) - ն է , որն անսկիզբ է , անվերջ ու բացարձակ : Նա՛ է Նյութի , Երկնքի ու Երկրի ստեղծողը , սկիզբն ու պատճառն ամեն մի շարժման : Ժամանակից՝ տիեզերքի արարումից առաջ նա շրջապատված էր նախաստեղծ , գերնոսր Անիմանալի Մեգով , որը նույնանում է Տիեզերական Ջրերին, կամ Անձև , Անեզր ու Անսահման Քաոսին : Արարչի ինքնակիսման արդյունքում ստեղծվում է Դիցամայրը ( Նյութ , իգական սկիզբ ) , որի հետ սեռական կապի արդյունքում էլ գոյանում են Տիեզերքն ու Աշխարհը : Այլ կերպ ասած՝ Արարչի բխեցրած շարժման արդյունքում Մեգ - Քաոսը վեր է ածվում գերխիտ Նյութի , որի պայթեցումից էլ սկիզբ է դրվում Ժամանակին և ստեղծվում է կարգավորված - գնդաձև Տիեզերքը: ՈՒշագրավ է , որ սա ընդհանուր առմամբ համահունչ է տիեզերաստեղծման ներկայումս շրջանառվող տեսություններին :
Տիեզերքի Արարիչն Ար(ա) - ն է , որն անսկիզբ է , անվերջ ու բացարձակ : Նա՛ է Նյութի , Երկնքի ու Երկրի ստեղծողը , սկիզբն ու պատճառն ամեն մի շարժման : Ժամանակից՝ տիեզերքի արարումից առաջ նա շրջապատված էր նախաստեղծ , գերնոսր Անիմանալի Մեգով , որը նույնանում է Տիեզերական Ջրերին, կամ Անձև , Անեզր ու Անսահման Քաոսին : Արարչի ինքնակիսման արդյունքում ստեղծվում է Դիցամայրը ( Նյութ , իգական սկիզբ ) , որի հետ սեռական կապի արդյունքում էլ գոյանում են Տիեզերքն ու Աշխարհը : Այլ կերպ ասած՝ Արարչի բխեցրած շարժման արդյունքում Մեգ - Քաոսը վեր է ածվում գերխիտ Նյութի , որի պայթեցումից էլ սկիզբ է դրվում Ժամանակին և ստեղծվում է կարգավորված - գնդաձև Տիեզերքը: ՈՒշագրավ է , որ սա ընդհանուր առմամբ համահունչ է տիեզերաստեղծման ներկայումս շրջանառվող տեսություններին :
Արարչի ու Դիցամոր սեռական կապից են ծնվում
բոլոր Աստվածները : Այդ կապից է սերվում նաև Հայ Տեսակը :
Տիեզերական երկունքի արտացոլումն է նաև Վահագնի ծննդի մասին պատմող՝ մեզ հասած փոքրիկ պատառիկը :
Արարչագործությունն իր արտահայտությունն է գտել մեր Էպոսում :
Տիեզերածնական տարբեր պատկերացումներում , տիեզերքի , աշխարհի ստեղծումն սկսվում է Տիեզերական Լեռան ծնունդով , որը մեծ մասամբ տեղակայված է Արարատում :
Հատուկ ուշադրության է արժանի այն , որ Արարչի մեջ հավասարապես ներդաշնակ են արական - իգական (հոգի - նյութ ) սկիզբները (Դիցամայրը սերվել կամ ստեղծվել է նրանից ) : Այս հանգամանքն իր առանձնահատուկ դրոշմն է թողել մեր Ցեղի արարման , նրա հոգեկերտվածքի ու աշխարհընկալման վրա ( սրա մասին մի փոքր ավելի ուշ ) :
Հայոց պատկերացումների համաձայն, արարումը շարունակական է , անվերջ և ընդհատվում է միայն Արարչի նիրհով : Արարչի նիրհը , որ համընկնում է վեդայական տիեզերաշրջանների Բրահմայի գիշերվան և բիբլիական արարչության հանգստի օրվան , արարումներից զերծ Ձմեռային Տիեզերաշրջաններն են : Ըստ երևույթին , այս հանգամանքն է արտացոլել տարբեր ( այդ թվում նաև մեր ) դիցարաններում մեռնող - հառնող աստվածությունների առկայությունը :
Արարչագործության Հայոց հայեցակարգում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Ցամաքի կամ Երկրի ստեղծման , և ըստ այդմ էլ ՝ Դրախտի տեղադրման վայրի ու մարդու արարման խնդիրները : Այս հարցն , իդեպ , արդիական է եղել վաղնջագույն բոլոր ցեղերի համար : Մեր պատկերացումներում Մայր Ցամաքը նույնացվում է Դիցամոր մարմնի հետ , որի կրծքի վրա էլ բարձրացվել է Հայոց Լեռնաշխարհը :
Ըստ բաբելական վարկածի , Աստվածների միջև ծագած պատերազմի արդյունքում , Մարդուկը սպանում է Նախամայր Տիամատին և նրա գլխի վրա կանգնեցնում Նախնական Լեռը , իսկ աչքերից բխեցնում է Եփրատ ու Տիգրիս գետերը : Այսպիսով , Նախնական Լեռն , ըստ բաբելացիների , տեղադրված էր Հայոց Աշխարհում և համապատասխանում էր Բարձր Հայքի տարածքին , իսկ ավելի ստույգ , դա կարող էր լինել Բյուրակնի գագաթներից մեկը : Այստեղ տեղին է հիշել , որ Բյուրակնի գագաթներից Ամենամեծը՝ Սերմանցը , կոչվում էր նաև «Երկրի Գագաթ» , և մեր նախնիների համոզմամբ , այն Անահիտի աթոռանիստ լեռն էր : Բյուրակնի գագաթներից խորհրդավոր է նաև Հավատամք լեռը, ուր վաղնջագույն ժամանակներում Արարչի կողմից մեր նախնիներին տրվեց Հայոց Հավատամքը : Եվ ընդհանրապես , Բարձր Հայքն այն վայրն է , որտեղ կենտրոնացված է եղել Արարատի՝ Հայկական Բնօրրանի հոգևոր - ոգեղեն ողջ ներուժը :
Ընդհանուր առմամբ , Տիեզերական Լեռը, որն այստեղ ունի Արարչադիր Կարգի , Կենաց Ծառի խորհուրդը , համաձայն օտար բոլոր աղբյուրների , վեր է խոյանում Արարատ աշխարհում : Այստեղ են ժողովվում Աստվածներն ու խրախճանում , քննարկում Տիեզերքի ու մարդկության հարցերը : Հայկական Լեռնաշխարհում է տեղադրված Դրախտը նաև ըստ եբրայական աղբյուրների :
Ընդհանուր առմամբ , Տիեզերական Լեռը, որն այստեղ ունի Արարչադիր Կարգի , Կենաց Ծառի խորհուրդը , համաձայն օտար բոլոր աղբյուրների , վեր է խոյանում Արարատ աշխարհում : Այստեղ են ժողովվում Աստվածներն ու խրախճանում , քննարկում Տիեզերքի ու մարդկության հարցերը : Հայկական Լեռնաշխարհում է տեղադրված Դրախտը նաև ըստ եբրայական աղբյուրների :
Մեր հնագույն ավանդազրույցներում Բյուրակնից բացի , Դրախտը տեղակայված է նաև Տարոնում ( Արածանու հովիտ ) ու Արարատյան դաշտում : Եվ ընդհանրապես , Արարատում ամեն լեռ ու քար, յուրաքանչյուր լիճ ու գետ իր վրա է կրում Արարչագործության դրոշմը:
Եվ այսպես . Արարատ - Արարման վայր . վաղնջական ժամանակներից այսպես է կոչվել մեր բնաշխարհը : Հրաբուխների ու քաղցրահամ ջրերի այս լեռնակղզին, Հիմալայներից մինչև Ալպեր ձգվող հրաբխային ամենաակտիվ գոտում զբաղեցնելով կենտրոնական տեղ , իր երկրաբանական ուժականությամբ ու էներգիայով հանդիսանում է Երկիր մոլորակի կարևորագույն հանգույցը : Ժամանակի ընթացքում , Հայոց Հայրենիքի մասին խոսելիս, աստիճանաբար դադարեց գործածվել Արարատ անվանումը : Քրիստոնեական շրջանում այդ անունը վերագրվեց Սիս և Մասիս լեռներին :
Ահա այս լեռնաշխարհում էլ, երկվորյակների տիեզերական դարաշրջանում , Արարչից սերվել է մեր Տեսակի ՝ Արարչական Լույսով ու իրեն ծնող բնաշխարհին հատուկ հրեղեն բնույթով օժտված առաջին՝ արու և էգ զույգը : Սրա լավագույն վկայությունն են մեզ բնորոշող անունները - Հայ - Արմեն - Արման : Ար - Հար - Հայ անունների հիմքում Արարչի Ար (ա ) անունն է : Արմեն - Արման անուններն ունեն երկու ստուգաբանություն : Առաջին տարբերակով , անվան վերջին արմատը թարգմանվում է որպես « մարդ » , « սերունդ » : Ըստ այդմ , Արմեն - Արման անունը ստուգաբանվում է , որպես Արայի սերունդ , Արորդի : Մյուս ստուգաբանությունը հետևյալն է . Ար - արական սկիզբ և Մեն, Ման - իգական սկիզբ : Այսինքն , մեր անվանումը նաև ցույց է տալիս մեր Տեսակի ծագման մեջ արական - իգական սկիզբների ներդաշնակությունն ու Արարիչ - Դիցամայր համագործակցությունն այս գործում : Նման մի վառ օրինակ է նաև Արամ նահապետի հայրանունը - Հարմա , որից էլ առաջացել է հարմոնիա ( ներդաշնակություն ) բառը :
Հատկանշական է , որ այլ ազգերի ՝ մարդաստեղծմանն առնչվող տարբերակներն (Զրդաշտականության Հայոմարտի, Մաշիա - Մաշիանա զույգերի , հին իրանացիների Յիմայի , հնդվեդայական Մանուի և Իլայի , Աֆղանական Շուռելի ) ուղղակի կամ անուղղակի կերպով , առնչվում են մեզ կամ մեր բնօրրանին : Թերևս հարկ է մի փոքր անդրադառնալ բիբլիական պատումներին : Առաջին հայացքից անհեթեթության աստիճանի տարօրինակ , միմյանց հակասող այդ գրվածքներից առաջինում , Արարիչն , ըստ իր պատկերի և նմանության , ստեղծում է մարդկային այր և կին զույգին : Ընդ որում , այդ ժամանակ նա միայնակ չէ : Թերևս Դիցամորն է ուղղված Արարչի խոսքը - « Ստեղծենք նրանց ըստ մեր պատկերի և նմանության ... »: Առաջին զույգն ստեղծվում է արարչագործության վեցերորդ օրը : Այս պատումին հետևում է հաջորդ նկարագրությունը . Յահվե - Եհովա աստվածը , որի հե ՛ տքն անգամ չկա արարչության յոթ օրերի մասին գրվածքում , արարչության երրորդ օրը հողի փոշուց ստեղծում է Ադամին : Այնուհետև Եհովան Ադամին տանում և խցկում է դրախտում (որը, բնականաբար, Արարչի կողմից արդեն տրվել էր իր բնիկ տերերին՝ արարչագործության վեցերորդ օրը ստեղծված զույգին) , որից հետո էլ , Արարչության վեցերորդ օրը , Ադամի կողոսկրից ստեղծվում է Եվան : Ավելի ուշ սրանք արտաքսվում են դրախտից այնտեղ , որտեղից Ադամն « առնվել էր » ( Ծննդոց , Գ , 23 ) : Բնականաբար , հուդայական քրմերը յուրովի են մեկնաբանել արտաքսման պատճառները , սակայն որոշ աղբյուրներ հիմք են տալիս կարծելու , որ դա տեղի է ունեցել իրենց զզվելի ու արատավոր վարքի պատճառով : Ակնհայտ է մի բան . բիբլիական գրվածքներում խոսքը գնում է երկու , իրար հակոտնյա Տեսակների ստեղծման մասին : Առաջին Տեսակի ստեղծողն Արարիչն է , իսկ այն , որ բիբլիայում Եդեմից են բխեցվում Եփրատն ու Տիգրիսը , արդեն վկայում է դրա պատկանելության մասին : Երկրորդ տեսակը ստեղծվել է Յահվեյի կողմից , որն արարիչ չէ :
Թեև այնքան էլ տարօրինակ չէ հնագույն այլ ազգերի՝ իրենց նախահայրերին Դրախտում տեղավորելու ձգտումն ու այնուհետև , իրենց ցեղային բարոյականի տեսանկյունից , նրանց՝ այնտեղից վտարելու պաճառների մեկնաբանումը , մի բան , սակայն , անհերքելի է . Արարատը փակ էր անարժան մարդկության առջև : Նրա սահմանները հսկվում էին ահռելի Մարդակարիճների ու Քերովբեների կողմից իսկ Դրախտի կենտրոնում պտտվում էր Հրեղեն Սուրը՝ պաշտպանելով Կենաց Ծառն ու Անմահության Ծաղիկը օտար նկրտումներից : Դրախտի դռները հսկվում էին զույգ խոյերի կողմից :
Արորդիներն ապրում ու բազմանում էին Արարատում ՝ Հայր Արայի օրհնությամբ ու Աստվածների զորակցությամբ օժտված : Նրանց հասու էին Կենաց Ծառի և Չարի ու Բարու խորհուրդները : Արարչից ժառանգած Դրախտում նրանք անեղծ էին պահում իրենց Հավատքը , իրենց արյան ու հոգևոր կապն Աստվածների հետ և հավատում էին , որ քանի դեռ անխախտ ու կանգուն է Տիեզերական Լեռը՝ Արարատը , այնքան ժամանակ աշխարհից չի վերանա Արարչական Ներդաշնակությունը , չի խախտվի Աստվածադիր Տիեզերակարգը : Հնագույն աղբյուրները հիմք են տալիս պնդելու , որ Արարատը ( Հայկական Բարձրավանդակը ) Ջրհեղեղից չի տուժվել : Ընդհակառակը , նրա բնակիչների` Աստծո որդիների օգնությամբ են ողջ մնացել և փրկվել շրջակա աշխարհից Աղետը վերապրածները :
Հայոց Հավատքին հատուկ է արևապաշտությունը , որը չէր արտահայտվում արևի սկավառակի կամ նյութական կրակի պաշտամունքներով , ինչպես զրադաշտական կրոնում : Հանձինս արևի , Հայը պաշտում էր Արարչից բխող Երկնային Հուրը : Արևն ընդհամենը համարվել է Արէգ - Միհրի աչքերից մեկը : Ոչ մի տեղ այս պաշտամունքն այդքան խորը չի եղել , ինչպես մեզանում: Միայն Հայն է երդվում Արևով , միայն մենք ենք միմյանց Արևշատություն կամենում : Արևը հոսու ՛ մ է մեր երակներում : Մի գեղեցիկ ավանդույթի համաձայն , Արևի սրտում ապրում են 365 սրբեր , որոնցից յուրաքանչյուրին Աստծուց տրված է տարվա մեկ օրվա տնօրինումն ու այդ օրն աշխարհում Արդարության պահպանումը : Արևապաշտության հայրենիքն է մեր երկիրը : Ամենևին էլ պատահական չէ , որ ըստ միջագետքյան աղբյուրների , Արևը բնակվում է Արարատում :
Այսօր կարելի է վստահորեն ասել , որ մեր Հավատքի հիմքում դրված է Մեկ Արարչի գաղափարը : Նրա և Դիցամոր ուստր - դուստրերն են Հայոց Դից - Դիցուհիները : Արարչից ու Դիցամորից են սերվել կամ ստեղծվել նաև բազմաթիվ Դիցէակները : Հայկական Դիցարանի շուրջ մինչև օրս էլ ծավալվող վեճերն ուղղված են Հայկական բնիկ Աստվածների թվի և նրանց խորհուրդների ճշգրտմանը : Նախաքրիստոնեական ուշ շրջանի այլասերվածությունն ու հետագայում , պարթև Գրիգորի թողած ավերածությունները հանգեցրին նրան , որ երբեմն շատ դժվար է լինում զատել բուն ազգայինն՝ օտար , կողմնակի ազդեցություններից : Կարծիքները շատ են : Անձամբ ինձ համար առավել համոզիչ և ընդունելի է այն տեսակետը , որ Հայոց Դիցարանի բուն , անփոփոխ Աստվածները թվով տասն են . Դիցահայր , Դիցամայր , Ժուկ - Զարեհ , Վահագն , Միհր , Տիր , Անահիտ , Աստղիկ , Նանէ , Վանատուր : Ըստ որոշ մասնագետների խիստ հիմնավոր կարծիքների , Վանատուրը Արա - Արամազդի համազգային , համաժողովրդական պաշտամունքն էր , քանզի Արամազդի՝ Դարանաղյաց գավառում գտնվող Անի ամրոցի պաշտելատեղին ընտրյալ խավի համար էր նախատեսված : Այսինքն , Վանատուրը , որպես այդպիսին , ընդամենը Դիցահոր՝ հասարակ ժողովրդին ավելի հասկանալի , ընկալելի կերպարն է : Ժամանակի ընթացքում Հայոց մեջ հայտնի են եղել Դից - Դիցուհիների շատ այլ անուններ ևս , սակայն դրանք եղել են կամ վերոնշյալ տասի մարմնավորումներն ու առավել պարզ մեկնությունները , կամ էլ Հայաստան մուտք են գործել օտար հովերով : Անկախ ամեն ինչից , հազարամյակներ շարունակ , Հայն երկրպագել , հավատացել ու սիրել է իր ա ՛ յս Աստվածներին , որոնք էլ միշտ զորակցել ու տեր են կանգնել իրենց վստահող ազգին :
Հայոց Հավատքին բնորոշ է երրորդության գաղափարը : Տարբեր ժամանակներում , ըստ պաշտամունքների առաջնայնության , երրորդություն են կազմել Արա - Զարեհ - Դիցամայր , Արա - Վահագն - Արէգ , Արա - Վահագն - Անահիտ եռյակները :
Մեկ ուշագրավ փաստ . Հայոց Դիցարանում բացակայում է Չարի աստվածությունը : Ընդհանրապես , մեզանում այն երբևէ գոյություն չի ունեցել, նույնիսկ նախաքրիստոնեական վերջին շրջանում , երբ օտար ազդեցություններն ու կռապաշտությունը թափանցել էին Հայաստան : Սա եզակի դեպք է և բխում է մեր Արիական աշխարհայացքից : Բարի ՛ է Արարիչը , որն ի սկզբանե տիեզերքն ու աշխարհն արարել է բարի : ՈՒստի գոյություն չունի Ինքնին Չար , Տիեզերքում Ոգեղենն ու Նյութականը , Արականն ու Իգականը , ամեն ոք և ամեն ինչ օգտակար կերպով փոխլրացնում են իրար : Չարությունը դա Արարչադիր Ներդաշնակության խախտումն է, երբ խախտվում է Հավասարակշռությունը : Անհավատալի է թվում , բայց մեզ մոտ Բարի է նույնիսկ Անդրաշխարհի Աստվածությունը ( Դիցամայր , Վահագն ) : Ընդհանրապես , Չարի գոյությունը Հայոց Հավատքի հիերարխիկ սանդղակում Ոգիներից վերև չի բարձրանում : Չար , վնասատու էակներ ու ոգիներ մեր պատկերացումներում կային : Օրինակ , որկրամոլությունն ու ամեն տեսակի այլանդակությունը մարմնավորում էին Ճիվաղ կոչվող ոգիները , Խուժք և Դրուժք էին կոչվում ուխտադրժություն ու խառնաշփոթություն սերմանող ոգիները (խուժան,դրժել) : Աստղիկ Դիցուհու հակոտնյան էր Սիրադևը՝ վավաշոտ ու անբարո սիրո Ոգին :
Ոխակալ չեն Հայոց Աստվածներն ու քենը տեղ չի գտել մեր Հավատքում : Նրանք չեն պատժում Հային : Երբ Արարատում դադարում են ապրել արարչական օրենքներով , երբ խախտվում է տիեզերակարգն ու անարդարությունն է բույն դնում մարդկանց հոգիներում , Աստվածները լքում են մեզ ու հեռանում և կվերադառնան միայն այն ժամանակ , երբ Հայը կրկին վերագտնի իր կորցրած Հավատքը : Այսինքն , ի տարբերություն Հիսուսի , որ խոստանում էր գալ ու կործանել Չարի իշխանությունը , Արարիչը Հայի՝ Արորդի - Աստվածամարդու կամքին ու ուժին է թողնում արդարության ու բարու վերականգնումը : Այս հավատի լավագույն դրսևորումներից է Մհերի՝ Աստծո հրամանով ժայռում փակվելն ու լույս աշխարհ դուրս գալու նրա նախապայմանները :
Ի թիվս այլ խորհրդածեսերի , Հայոց Դիցաբանական պաշտամունքին հատուկ էր Հավատքի Հաստատման ծեսը՝ Արիական հոգևոր - արժեքային համակարգի աշխարհասփռումը : Դա արվում էր մեր նախնյաց՝ Դիցերի անվամբ մղվող պատերազմների , աշխարհակալական նվաճումների ու արշավանքների միջոցով : Բայց , ի տարբերություն այլ ՝ սեմական , եբրայական կամ մոնղոլական ցեղերի , որոնց արշավանքների արդյունքում պղծվում ու ոչնչացվում էին նվաճված ազգերն ու քաղաքակրթությունները , խեղաթյուրվում ու նենգափոխվում հոգևոր արժեքները , ապա Հայ - Արիները , տեղաբնիկ ցեղերի մոտ սփռելով Արարչական Լույսը , նրանց հասու դարձնելով իրենց գիտելիքներին , դժբախտաբար , կորցնում էին կապը Հայրենիքի հետ , ու ձուլվելով ՝ անէանում օտար հողերում : Նույնիսկ հետագայում , երբ Հայոց աշխարհն այլևս չուներ իր նախքին հզորությունը , մեր Հավատքի ուժն ու հմայքն Արարատի հողն էին ձգում ժամանակի շատ նշանավոր կրոնական բարեփոխիչների : Հայտնի է , օրինակ , որ նախքան հարազատ Պարսկաստան մեկնելն ու ժամանակի հզորագույն կրոններից մեկը ստեղծելը , Զրադաշտն Արարատ երկրում էր կուտակում իր հոգևոր գիտելիքները և հետագայում , իհարկե իր հավելումներով , քարոզել է այն , ինչ լսել էր հայոց քրմերից :
Արիական արշավանքների արդյունքում մեր կենսակերպն ու հոգևոր - մշակութային արժեքներն ընկալած շատ ազգեր ժամանակի ընթացքում ստեղծեցին հզոր պետություններ ու հրաշալի մշակույթ , սակայն, իրենց երբեմնի քաղաքակրթող ու լուսավորող Հայը , նրանց դիցարաններում արդեն վերածվում է անհաշտ ախոյանի : Ավելին , անասնական կենսակերպով գոյատևող ցեղերը , մեր արժեքներն համարելով իրենց հոգուն խորթ ու հակոտնյա , մեզ ու մեր Դիցարանը նույնացրին չարի մասին իրենց պատկերացումներին :
Հունական դիցարանում , օրինակ , հրաբխյալ Տիփոնը , որի տարածքում ապրում էին Արիմները , խորհրդանշում է Վահագնին ու Հայ Ազգին : Վահագնը Արարչի որդին է և երկրի վրա նրա տեղապահը , իսկ հույների մոտ նա ներկայացվեց որպես Զևսի գլխավոր ախոյան :
Պարսիկների մոտ Չարի աստվածն էր Ահրիմանը ( Արի մարդ , Հայ մարդ ) , հուդայականության մեջ Չարի՝ Սադանա - Սամաէլ - Սադաէլ անվանումը խորհրդանշում է Հայոց Դիցարանի Դիցահայր - Դիցամայր - Զարեհ երրորդությանը : ՈՒշագրավ է , որ ըստ բիբլիական գրվածքների , Սամաէլն է Ադամի ու Եվայի՝ Դրախտից արտաքսման պատճառ : Իբր թե նրանց համոզել է ուտել Բարու և Չարի Իմացության Ծառից ( որն ի դեպ , մեզանում համարվում է խնձորենին ) : Պտուղն ուտելուց հետո սրանք հասկացան , որ մերկ են , ամաչեցին ու ծածկեցին իրենց , որն էլ նրանց պատժի պատճառը դարձավ : Ահավոր հետաքրքիր է այստեղ մեղսագործության հրեական չափանիշը . ամոթի զգացում , իմացականության, գիտելիքների ձեռքբերում : Բնականաբար , Սամաէլ - Սադաէլն այստեղ Չար չէ , այլ օգտակար խորհրդատու , անասնական բարքերով ապրողներին կրթող ու լուսավորող : Այլ բան է, որ այդ բարքերով ապրողները բոլորովին էլ այդպես չէին մտածում : Հատկանշական է նաև այն , որ եբրայեցիները, սեփական արյուն - քրտինքով հաց վաստակելն ու աշխատանքը համարում են Աստծու տված պատիժ : Պորտաբույծ այս հայեցակարգն անհարիր է Հայ Տեսակին , որն իր Դիցարանում առանձնահատուկ տեղ է տվել արհեստների ու աշխատանքի հովանավոր Տիրին : Բիբլիական չարի մեկ այլ մարմնավորում ՝ Գոգը և Մագոգը Հյուսիսից ( Եզեկիել ) , Քսերքսես և Արշեզ Արծրունիներն էին :
Միհրի կերպարը քրիստոնյաների կողմից դառնում է Նեռ , իսկ Գազանի թիվը՝ 666 , միհրականության սրբազնագույն թվերից է , իրենում տիեզերական խորհուրդներ է պարունակում , ինչպես նաև Հայոց Այբուբենի տառերի գումարն է :
Քիչ չեն նաև հոգևոր - կրոնական պատմությունների ու ավանդույթների միտումնավոր խեղաթյուրման փաստերը : Դրա ճարտար մասնագետներն , իհարկե , սեմական ծագում ունեցող ցեղերն են : Դե իսկ եբրայեցիներն ուղղակի կատարելության էին հասել այդ ոլորտում : Արդեն նշվեց Արարչագործության հետ կապված բիբլիական կեղծիքի մասին : Այդ պատմությունն ունի շարունակություն : Թալմուդի որոշ գրվածքներում , Ադամի առաջին կինը Լիլիթն էր , որն այնուհետև թողեց Ադամին , որովհետև ինքը հրածին էր , և դարձավ Սամաէլի կինը : Իրականում , բիբլիայում նշված մարդկային առաջին զույգը ( Հայ Տեսակի Նախահայրն ու Նախամայրը ) , բնականաբար , հանգիստ չի տվել եբրայական հավակնոտ քրմերին : Որպեսզի հետագա սերունդները իրե ՛ նց նախահորն ընդունեն , որպես միակ և նախաստեղծ , սրանք , դիտավորյալ մոռացության մատնելով մեր՝ իրենց թշնամի Ցեղի Նախահոր անունը , նրա զույգին՝ մեր Նախամորը , ներկայացրել են , որպես իրենց Ադամի կին : Ի դեպ , բազմաթիվ փաստեր հուշում են , որ Լիլիթը Դիցամոր կերպարն է : Իսկ նրա և Սամաէլի անունն այստեղ , որն ինչպես ասվեց՝ ներկայացնում է մեր Դիցարանը , ընդամենը նուրբ ակնարկ է այն բանի , որ հարցն այստեղ ավելի խորն է , քան առաջին հայացքից անմեղ թվացող լեգենդը : Հետագայում Լիլիթը սրանց կողմից վերածվեց երեխաներին վնաս տվող չար էակի :
Այս դեպքը , որը միակը չէ Հայոց արմատների խեղաթյուրման փորձերի շղթայում , անչափ բնորոշ է սեմա - քամյան և մոնղոլական տեսակների գործելաոճին , երբ սրանք բնաջնջում են իրենց հակառակորդ ազգի այրերին , իսկ կանանց՝ առևանգում : Կամ երբ խեղաթյուրում են պատմությունը : Հիշենք , թե ինչպես Նեբրովթը կասկածելիորեն փոխեց մարդկության նահապետների անունները , կամ թե ինչպես Նինոսը՝ միայն իր անունը հավերժացնելու համար , այրեց իրենից առաջ եղած հզորների մասին պատմող բոլոր մատյանները :
Այնուամենայնիվ , Հայոց Հավատքի լույսով քաղաքակրթված շատ ցեղեր պահպանեցին հիշողությունը մեր մասին ` Արարատն անվանելով « Սուրբ Օրենքների» , «Աստծո որդիների» երկիր , իսկ նրա բնիկներին` « Աստծո որդիներ », « Երկրային Աստվածներ ... » Հին Միջագետքի բնիկներն համոզված էին , որ « Իմաստությունն ու արվեստները իջել են Արարատից ... » :
Ամփոփելով , կարելի է ասել , որ .
Հայկական Լեռնաշխարհն է այն վայրը, ուր արարվել է Հայ Ցեղը , ուր , Հայոց Տիեզերաշինական հավատքի համաձայն, տեղակայված է եղել Դրախտը :
Հայոց Հավատքը մարդկությանը հայտնի ամենաառաջին Մեկարարչական բազմաստվածությունն է : Արիական արշավանքների շնորհիվ այն լայն տարածում է գտել ողջ աշխարհում , նրա հիմքի վրա են ձևավորվել շատ ազգերի դիցարաններ : :
« Հնդեվրոպական » հորջորջվող ազգերը , որոնցից շատերն այսօր իրենց համարում են արիացիներ , իրականում ոչ մի ընդհանուր բան չունեն Արիների հետ : Նրանք ընդամենը այն վայրենիներն են , ովքեր հազարամյակներ առաջ քաղաքակրթվեցին Հայ - Արիական արշավանքների շնորհիվ :
Այսօր մենք տարագրվել ենք դրախտից ՝ մեզ ծնող ու սնուցող էներգիայի աղբյուրից : Դա նշանակում է, որ Հայը չի ստանում տիեզերական էներգիայի` Արարչի կողմից իրեն հատկացվող պաշարի մեծ մասը , կտրված է իրեն կերպարանք տված բնությունից ու դատապարտված է դանդաղ այլասերման, եթե վերստին չվերատիրի իր Հայրենիքին :






